دل نوشته های یک نسل دومی
اجتماعی،ادبی، تحلیلی
قالب وبلاگ

ارزيابي، بررسي، زير و رو كردن، عيب ها را نماياندن و پنهان ها را رو آوردن؛ مفهوم و معناي نقد است.
نقد الكلام: اظهر ما به من العيب...نقد زدن بر كلام؛ يعني عيب هاي پنهانش را نماياندن.
در مفهوم نقد و انتقاد؛ «طلب، بي طرفي، بررسي و به دست گرفتن و از هم جدا كردن و پنهان ها را بيرون كشيدن» نهفته است.
كسي كه طلب ندارد، در مقام انتخاب نيست و فقط زبانش را مي گرداند، ولي دلش فارغ است و كاري ندارد و خواسته اي ندارد، نقاد نيست كه وراج است، با دهانش ورزش مي كند آن هم ورزش سنگيني كه قلب را سياه مي كند و از كار مي اندازد.
كسي كه طلب دارد ولي بي طرف نيست و از پيش انتخاب كرده، نقاد نيست كه توجيه گر است؛ چون پيش از تصور، تصديق كرده و قبل از شناسايي و سنجش، انتخاب نموده است.
كسي كه از طلب و بي طرفي برخوردار است ولي درهم ها را در دست نگرفته و آنها را از هم جدا نكرده، او نقاد نيست، كه بي خبر است. از دور تير انداخته و در تاريكي نشانه گرفته است.
كسي كه پس از تمام مراحل، پنهان ها را آشكار نكرده و نهفته ها را بيرون نريخته، او هم نقاد نيست، كه نزديك بين است.
¤
نقد يافتن و نشان دادن است تا اگر كسي خواست، راهش را بيابد و اگر نخواست عذري نداشته باشد.
از همين جا نقد و شماتت از هم جدا مي شوند، كه شماتت از كينه بر مي خيزد و به انتقام مي انجامد.
اما نقد از طلب و شناخت و سنجش مايه مي گيرد و به باروري و زمينه سازي دست مي دهد.
مرز نقد و انتقاد را بايد مشخص كرد تا از فرو رفتن در چاله هاي شماتت و وراجي و تعصب و از نزديك بيني و كورچشمي و در تاريكي بافتن و در سياهي نشانه گرفتن بركنار ماند.
نقد در انگيزه ها و در هدف و در روش با اينها تفاوت دارد كه انگيزه نقد، انتخاب كردن است. و هدفش، يافتن و نشان دادن و زمينه را فراهم نمودن.
و روش آن معيار داشتن و محك زدن و ميزان هاي ثابت را به كار بردن است؛ ميزان ها و مترهايي كه در سرما و گرما، در عشق و نفرت، بلند و كوتاه نمي شوند و همچون نور، در دنياي نسبيت ها سرعت ثابتي دارند.
¤
ضرورت انتخاب، ضرورت نقد را به همراه مي آورد. كساني كه مي خواهند از شكم عادت ها و تلقين ها و تقليدها، دوباره متولد شوند؛ كساني كه مي خواهند دوباره تولد داشته باشند و دوباره خود را بزايند، اينها نمي توانند بدون نقد، بدون ارزيابي و راهيابي و سنجش، گام بردارند.
كساني كه مي خواهند پس از تولد در خود طرحي بريزند و يا خود كاري شروع كنند و در سرزمين وجود خويش چيزي بسازند، اينها مجبورند محاسبه ها را شروع كنند و كسري ها را نقد كنند و كمبودها و عيب ها را بيابند.
گاهي من در مقام نمايش هستم و گاهي در مقام سازندگي. در هنگام نمايش و ريا ناچار عيب ها را بزك مي كنم و از كمبودها چشم مي پوشم و چشم ها را مي پوشانم.
ولي در مقام ساختن و پروراندن، عيب ها را بيشتر و بزرگ تر مي كنم تا خوب تر ببينمشان. ميكروب ها را در زير ذره بين مي گذارند تا بزرگتر و مشخص تر شوند و طرز كارشان و راه خنثي كردنشان بدست بيايد.
در اين مقام به سه مساله «دقت و عمق و وسعت» توجه مي شود و اين بينش دقيق و وسيع و عميق، پايه هاي ساختمان هاي بزرگ را بيمه مي كند و استوار مي سازد.
¤
هنگامي كه من پيش طبيب مي روم، مي خواهم از عيب هايم بگويد، حتي خودم بهانه مي گيرم، براي خودم عيب هايي نشان مي دهم كه راستي آقا من اينطور هستم، آخ گاهي هم آنطور مي شوم؛ مثلاً همين جا هان همين جايم، گاهي يك جور ديگري مي شود... خلاصه هي اين طرف و آن طرف مي گردم تا شايد دردي را دستگير كنم و درماني بگيرم.
هيچ دوست ندارم كه طبيب هنگام بررسي كردن من سريع و سطحي بگذرد، بل دوست دارم كه عميق و دقيق و وسيع به من نگاه كند و كسري ها و دردهايم را نشان بدهد... تا من كارم را شروع كنم.
ولي در لحظه اي كه پيش محبوبم مي روم و مي خواهم خودي نشان بدهم، دوست دارم از زيبايي هايم بگويد و از خوبي هايم بسرايد... كه سرت مثل فلان و پايت مثل پاي بهمان است و...
¤
وقتي مي خواهي ماشين قراضه ات رابفروشي، هيچ دوست نداري كه خريداري زير جلش را بالا بياورد. ولي آنجا كه مي خواهي سفر دور و دراز و پر ارزشي را شروع كني، هي خودت را به اين طرف و آن طرف مي زني تا چيزي از چشم نيافتد و عيبي باقي نماند.
آنها كه درصدد خودفروشي نيستند و در مقام خودسازي برآمده اند، اينها نقد و نماياندن ها را هديه مي دانند. اينها كه براي خود طرحي دارند و با خود كاري را شروع كرده اند و تولدي را آغاز نموده اند، عيب گويي ها برايشان ارمغان است كه امام مي فرمود: رح م الله من اهدي اليّ عيوبي؛ درود بر كسي كه عيب هايم را به من هديه داد...
علي صفايي حائري (رحمت الله عليه
)

[ سه‌شنبه ٦ امرداد ۱۳۸۸ ] [ ۱:۳٦ ‎ق.ظ ] [ غلامحسین سلجوقی ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

نويسندگان
شرکت های مهم

[ بیمه کوثر ] [ شهدا را یاد کنیم باذکر صلوات ]
بک لينک